Powiat dąbrowski – dawny powiat istniejący w latach 1915–1919 w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim pod okupacją austriacko-węgierską Królestwa Polskiego. Siedzibą władz powiatu była Dąbrowa Górnicza.

Powiat dąbrowski powstał na terenie Zagłębia Dąbrowskiego podczas I wojny światowej, w związku z przedzieleniem powiatu będzińskiego granicą obu okupantów: niemieckiego (Generalne Gubernatorstwo Warszawskie, GGW) i austro-węgierskiego (Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, GGL). Zachodnią część powiatu przyłączono do strefy niemieckiej jako powiat będziński, natomiast wschodnią do strefy austriackiej, z której to właśnie utworzono powiat dąbrowskiKaiserlich Deutsches Generalgouvernement Warschau mit dem angrenzenden K.u.K. Millitärgeneralgouvernement in Polen.

Powiat dąbrowski podzielono na 11–13 gmin (liczba gmin wahała się w 1915 roku), kilka z nich przcięto granicą stref okupacyjnychOrtsverzeichnis für das österr.-ungar. Okkupationsgebiet in Polen:

gmina Choroń, tylko wschodnia część (z zachodniej utworzono gminę Poraj w GGWKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8)); gmina Dańdówka, nowa gmina utworzona w 1915 z południowej części gminy ZagórzeAmtsblatt des Kreises Dombrowa, 1915, No 3, szybko zniesionaDziennik Urzędowy Obwodu Dąbrowskiego, 1915, R. 1, No 12, poz. 152; gmina Dąbrowa Górnicza (bez północnych części, włączonych do gminy Wojkowice Kościelne w GGWKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8)); gmina Gołonóg, utworzona ze zniesionej gminy Olkusko-Siewierskiej (bez północnych części, włączonych do gminy Wojkowice Kościelne w GGW); gmina Klimontów, nowa gmina utworzona w 1915 z południowej części gminy ZagórzeAmtsblatt des Kreises Dombrowa, 1915, No 5, poz. 58, szybko zniesiona; gmina Kromołów, zredukowana w 1915 obszarowo na korzyść nowego miasta Zawiercie w GGWDziennik Urzędowy Obwodu Dąbrowskiego, 1915, R. 1, No 12, poz. 152; gmina Łosień; gmina Niegowa; gmina Niwka, nowa gmina utworzona w 1915 z południowej części gminy Zagórze; gmina Rokitno Szlacheckie, tylko wschodnia część (z zachodniej utworzono gminę Wysoka w GGWKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8)); gmina Włodowice, zredukowana obszarowo (Kosowska Niwa, Kręciwilk i Nierada) na korzyść nowej gminy Mrzygłód w GGWKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 32; gmina Zagórze, tylko wschodnia część, przejściowo zredukowana na korzyść nowych gmin Dańdówka, Niwka i Klimontów (zachodnią część gminy Zagórze z Konstantynowem, Środulą, obszarem dworskim Zagórze i częścią Dańdówki włączono do GGW, gdzie utworzyły nową gminę ZagórzeKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8), szybko zniesioną i włączoną głównie do Sosnowca; przejściowo istniała też gmina Modrzejów); gmina Żarki, zredukowana obszarowo na korzyść nowych gmin Mrzygłód (Ciszówka) i Poraj (Masłońskie) w GGW.

1 października 1916 gminie Dąbrowa Górnicza nadano prawa miejskie, po czym powiat otrzymał swoje pierwsze i jedyne miastoRozporządzenie Naczelnego Wodza armii z 18. sierpnia 1916, dotyczące ordynacyi miejskiej dla trzydziestu i czterech miast (Dziennik rozporządzeń c. i k. Zarządu wojskowego w Polsce, Część XXV, wydana i rozesłana dnia 23 sierpnia 1916, Nr 65).

W 1916 roku powiat liczył 120.975 mieszkańcówStan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego.

Powiat zniesiono w marcu 1919 roku, w związku z unieważnieniem zmian w podziale administracyjnym Królestwa Polskiego wprowadzonych przez okupantów, przywracając tym samym powiat będziński w jego oryginalnych granicachRozporządzenie Min. Spraw Wewn. z dnia 19 marca 1919 r. (Dz. Urz. Min. Spraw Wewn. Nr 21 poz. 265).

Podział administracyjny

+Podział administracyjny powiatu dąbrowskiego (1916 rok)Stan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i LubelskiegoGminaTypLudność (1916)Liczba szkółChorońW24142Dąbrowa GórniczaM2997312GołonógW2879016KromołówW65373ŁosieńW56363NiegowaW66254NiwkaW74222Rokitno SzlacheckieW61544WłodowiceW47245ZagórzeW107156ŻarkiW119856

Przypisy

dąbrowski (Generalne Gubernatorstwo Lubelskie) Kategoria:Historia Dąbrowy Górniczej