thumb|Grobowiec rodziny Allerhandów na nowym cmentarzu żydowskim w Krakowie Maurycy Allerhand (ur. 28 czerwca 1868 w Rzeszowie, zm. w sierpniu 1942 we Lwowie) – polski prawnik, cywilista, adwokat, profesor Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego, członek Komisji Kodyfikacyjnej RP, członek Trybunału Stanu.
Życiorys Pochodził z zamożnej żydowskiej rodziny właściciela ziemskiego. Ukończył polskie gimnazjum w Rzeszowie, gdzie w 1887 zdał maturę (z odznaczeniem), po czym podjął studia na Uniwersytecie Wiedeńskim. Stopień doktora praw uzyskał tam w 1892. W pierwszym okresie życia używał imienia Mojżesz i Moritz.
Po powrocie do Galicji zamieszkał we Lwowie i rozpoczął staż kandydacki do adwokatury (aplikację adwokacką). Adwokatem został po 7 latach przygotowania w 1900 r. W tym czasie był już cenionym autorem publikacji prawniczych, który zamieszczał liczne opracowania w czasopismach krajowych i zagranicznych. Liczne prace zamieszczał w „Przeglądzie Prawa i Administracji”. Był współpracownikiem czasopisma „Reforma Sądowa” w zakresie ustawodawstwa naftowego. Żywo interesował się w tym czasie etnologią, a w szczególności etnologią prawniczą, zamieszczając swoje opracowania w czasopiśmie „Lud”.Wiele prac ogłosił także w języku niemieckim, głównie publikował jednak w języku polskim.
W latach 1909–1910 habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim w dziedzinie prawa procesowego na podstawie pracy Podstęp w procesie. Od tego czasu był docentem prywatnym prawa procesowego cywilnego dla wykładu w języku polskim na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego. W 1917 został mianowany docentem z tytułem profesora nadzwyczajnego, a w 1921 Naczelnik Państwa Józef Piłsudski nadał mu tytuł profesora zwyczajnego Wersja drukowana: Wojciech Orliński, Maurycy Allerhand pisze prawo od zera, Gazeta Wyborcza – Duży Format, 2018-09-24, s. 20–22..
Pełnił funkcję kuratora Towarzystwa Żydowskich Słuchaczy Prawa UJK. Wykładał także na Studium Dyplomatycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. 22 sierpnia 1919 został mianowany członkiem Komisji Kodyfikacyjnej RP. W 1922 z ramienia Koła Żydowskiego został wybrany przez Sejm RP I kadencji członkiem Trybunału Stanu.
Pod koniec 1924 został mianowany komisarzem rządowym kahału lwowskiego i do 1929 był prezesem Żydowskiej Gminy Wyznaniowej. Został członkiem żydowskiej loży masońskiej Izraelickie Stowarzyszenie Humanitarne, z której potem wystąpił. Nie angażował się politycznie, reprezentował postawę pełnej asymilacji z narodem i państwem polskim. Przez cały czas prowadził praktykę adwokacką. Pracował też naukowo: wykładał prawo egzekucyjne, prawo niesporne i konkursowe, historię i organizację sądownictwa, adwokatury i notariatu, prawo ubezpieczeniowe w lotnictwie.
Od 1931 do 1933 kierował Zakładem Prawa Handlowego i Wekslowego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Zapraszał często młodych prawników na seminaria w swym gabinecie. Uczestnikami tych seminariów byli znani później polscy prawnicy: Karol Koranyi, Kazimierz Przybyłowski, Ludwik Dworzak. Do udziału w seminariach prof. Allerhanda przyznawali się też Jerzy Sawicki i Stefan Rozmaryn-Kwieciński.
W latach 1932–1933 ogłosił dwuczęściowy komentarz do Kodeksu Postępowania Cywilnego, w 1935 Komentarz do Kodeksu Handlowego, zaś w 1937 komentarz do Prawa Upadłościowego i postępowania układowego. Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 1000 pozycji, w tym prace z zakresu prawa procesowego, cywilnego handlowego i etnografii. Został członkiem pierwszego komitetu redakcyjnego pisma „Nowy Proces Cywilny”, powołanego w 1933.
Po wybuchu II wojny światowej, agresji ZSRR na Polskę i nastaniu okupacji sowieckiej został usunięty z Uniwersytetu Lwowskiego, w związku z czym zatrudnił się wraz z synem w spółdzielni Kultigruszka produkującej drewniane zabawki. W połowie 1940 r. pozwolono mu wykładać na Uniwersytecie, ale jedynie prawo o notariacie.
Po ataku Niemiec na ZSRR i nastaniu we Lwowie 1 sierpnia 1941 roku okupacji niemieckiej został na krótko aresztowany i wyrzucony ze swojego mieszkania przy ul. Jagiellońskiej 20/22. Początkowo mieszkał u syna Joachima na ulicy Sobieskiego, ale w listopadzie 1941 cała rodzina znalazła się w getcie lwowskim. Odmówił przyjęcia stanowiska przewodniczącego Judenratu motywując decyzję podeszłym wiekiem i złym stanem zdrowia. Rękopis dziennika z getta, pt. Zapiski z tamtego świata, przechował w swych papierach prof. Stefan Stasiak. Zostały one opracowane i wydane przez wnuka Leszka Allerhanda w 2003 r. i ponownie, po uzupełnieniach i poprawkach, w 2011 r.Maurycy Allerhand, Leszek Allerhand: Zapiski z tamtego świata, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003, wyd. 2, jako: Maurycy Allerhand, Leszek Allerhan, Zapiski z tamtego świata. Zagłada we Lwowie w dzienniku Profesora i wspomnieniach jego wnuka, posłowie Adam Redzik, red. Adam Redzik, Jacek Tokarski, Kraków: Instytut Allerhanda, Wydawnictwo Wysoki Zamek 2011; wyd. 3, Wydawnictwo Wysoki Zamek, Kraków 2023.
W dniu 10 sierpnia 1942 został wywieziony wraz z żoną i wnukiem do obozu janowskiego, gdzie prof. Maurycy został zamordowany przez policjanta, do którego zaapelował w jego językuKoranyi Karol, Maurycy Allerhand, „Państwo i Prawo” 1947, nr 1, s. 90-92.. Żona i wnuk Józef prawdopodobnie zostali wywiezieni do KL Bełżec i tam zamordowani. Córka z wnuczką, które mieszkały w Warszawie zginęły w Treblince. Jego syn Joachim (1897–1970), synowa Zinajda (1908–1978) i wnuk Leszek (1931–2018) uciekli z getta i uratowali się z Holokaustu jako jedyni z 35-osobowej rodziny lwowskich Allerhandów.
Symboliczny grób Maurycego Allerhanda i jego żony Salomei znajduje się na nowym cmentarzu żydowskim w Krakowie. W 2009 roku został patronem fundacji prawniczej – Instytut Allerhanda z siedzibą w Krakowie.
Publikacje Prawo imion, Lwów 1899. Umowa pisemna a ustne oświadczenie stron, Lwów 1901. Kwestye procesowe, Lwów 1902. Istota wznowienia i restytucji, Lwów 1908. Podstęp w procesie, Lwów 1907. Kodeks postepowania cywilnego. Komentarz, Lwów 1932–1933. Prawo o notarjacie, Lwów 1934. Kodeks handlowy. Komentarz, Lwów 1935. Uzasadnienie projektu prawa upadłościowego, Warszawa 1935. Prawo upadłościowe. Prawo o postępowaniu układowem. Komentarz, Warszawa 1937.
Przypisy
Bibliografia Maurycy Allerhand, Leszek Allerhand: Zapiski z tamtego świata, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2003, wyd. 2, jako: Maurycy Allerhand, Leszek Allerhan, Zapiski z tamtego świata. Zagłada we Lwowie w dzienniku Profesora i wspomnieniach jego wnuka, posłowie Adam Redzik, red. Adam Redzik, Jacek Tokarski, Kraków: Instytut Allerhanda, Wydawnictwo Wysoki Zamek 2011; wyd. 3, Wydawnictwo Wysoki Zamek, Kraków 2023. Leszek Allerhand, Żydzi Lwowa. Opowieść, przedmowa Adam Redzik, Kraków-Warszawa 2010; ISBN: 978-83-931113-0-5; 978-83-931222-0-2 Recenzja: A Redzik w: „Rocznik Lwowski” 2004
Radwan Adam, Integracyjny wymiar życia i dzieła Maurycego Allerhanda – w 140. rocznicę urodzin, „Czasopismo Kwartalne Całego Prawa Handlowego, Upadłościowego oraz Rynku Kapitałowego” (HUK) 2008, nr 2 (4), s. 311-316. Radwan Arkadiusz, Redzik Adam, O dwóch dwudziestoleciach i trzech jubileuszach prawa handlowego w Polsce, „Przegląd Prawa Handlowego” 2009, nr 9, s. 4-8. Radwan Arkadiusz, Świadectwo, ślad, symbol, spuścizna – pamięci adwokata i profesora Maurycego Allerhanda w 70. rocznicę śmierci, „Palestra” 2012, nr 11-12, s. Adam Redzik, W sprawie okoliczności śmierci profesora Maurycego Allerhanda, „Kwartalnik Historii Żydów” 2005, nr 2 (214), s. 174-183. Adam Redzik, Maurycy Allerhand (1868-1942) – w 150-lecie urodzin, „Palestra” 2018, nr 7-8, s. 159-173. Adam Redzik, Poczet Jurystów i Ekonomistów Polskich (1): Maurycy Allerhand (1868-1942) – patron „Głosu Prawa” 2018, „Głos Prawa" 2018, nr 1-2, s. 141-155.
Linki zewnętrzne A. Redzik, Wydział Prawa Uniwersytetu Lwowskiego w latach 1939–1945 Dzieła Maurycego Allerhanda w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wiedeńskiego Kategoria:Polscy prawnicy Kategoria:Polscy cywiliści Kategoria:Polscy specjaliści prawa handlowego Kategoria:Adwokaci II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Komisji Kodyfikacyjnej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Trybunału Stanu II Rzeczypospolitej Kategoria:Prezesi zarządów gmin wyznaniowych żydowskich w II Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Polskie ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych Kategoria:Mieszkańcy getta lwowskiego Kategoria:Ofiary obozu janowskiego Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Urodzeni w 1868 Kategoria:Zmarli w 1942