Ludobójstwo Serbów w Niepodległym Państwie Chorwackim – ludobójstwo etnicznej ludności serbskiej dokonane przez reżim ustaszy w Niepodległym Państwie Chorwackim w latach 1941–1945, podczas II wojny światowej.
Tzw. dyktatura 6 stycznia i antychorwacka polityka zdominowanego przez Serbów rządu Jugosławii w latach 20. i 30. XX wieku podsyciły ruchy nacjonalistyczne i skrajnie prawicowe. Najbardziej ekstremalnym z nich był ruch ustaszowski, ultranacjonalistyczna i faszystowska partia polityczna Chorwatów założona przez Ante Pavelicia. U podstaw ideologii ustaszy leżała głęboka nienawiść etniczna wobec Serbów i serbskiej scentralizowanej władzy. Przed II wojną światową partia zorganizowała powstanie w 1932 r. i zamach na króla Aleksandra I. Po inwazji nazistowskich Niemiec na Jugosławię w kwietniu 1941 r. zainstalowano państwo marionetkowe znane pod nazwą Niepodległe Państwo Chorwackie, obejmujące większość terytorium współczesnej Chorwacji oraz Bośni i Hercegowiny, a także część dzisiejszej Serbii i Słowenii, w którym jedyną legalną siłą polityczną była partia ustaszy.
Celem ustaszy było stworzenie etnicznie czystej Wielkiej Chorwacji poprzez wyeliminowanie wszystkich nie-Chorwatów, przy czym Serbowie byli ich głównym celem, a kolejnymi także Żydzi i Romowie. Jedna trzecia Serbów miała zostać zabita, jedna trzecia wydalona, a ostatnia jedna trzecia nawrócona na katolicyzm. Dokonywano masakr na ogromną skalę oraz utworzono sieć obozów koncentracyjnych, z których największym był Jasenovac, słynący z wysokiej śmiertelności wśród więźniów i barbarzyńskich praktyk strażników.
Reżim ustaszowski w ramach systematycznego ludobójstwa zamordował od 200 tys. do 500 tys. Serbów, przy czym większość historyków zgodziła się na zakres od 300 tys. do 350 tys. ofiar śmiertelnych, z czego co najmniej 52 tys. zginęło w Jasenovacu. 300 tys. Serbów zostało wydalonych z terytorium NDH, a co najmniej 200 tys. przymusowo nawróconych, z których większość wróciła do wyznania prawosławnego po zakończeniu wojny.
Geneza Stosunki serbsko-chorwackie przed XX w. Napięcia etniczne między Chorwatami a Serbami sięgają czasów Wielkiej Schizmy z 1054 r. W czasach Austro-Węgier przyznano przywileje Serbom mieszkającym na Pograniczu Wojskowym. Jako obrońcy południowych granic Monarchii Habsburgów cieszyli się autonomią wspólnotową i kościelną, a także byli zwolnieni ze zobowiązań feudalnych, podczas gdy Chorwaci nie mieli takich przywilejów. Stało się to źródłem niechęci Chorwatów i determinacji Serbów w obronie ich statusu, co znalazło swoje odzwierciedlenie w późniejszych sentymentach nacjonalistycznych oraz ideologiach. Jednak społeczności chorwacka i serbska żyły w pokoju, jeśli nie w harmonii, aż do 1941 r. Politycznie prowokujący moment nadszedł wraz z programem polityki zagranicznej Księstwa Serbii autorstwa Iliji Garašanina pt. (1844), dokumentem, który nie został opublikowany do 1906 r. W kontrowersyjnym planie zaproponowano zjednoczenie ziem zamieszkałych przez Bułgarów, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców, Bośniaków i Chorwatów pod władaniem dynastii serbskiej. Plan Garašanina obejmował także metody rozprzestrzeniania serbskich wpływów na zajętych ziemiach, szczególnie wobec Chorwatów, stwierdzając: „Szczególną uwagę należy zwrócić na odwracanie miejscowej ludności od wiary rzymskokatolickiej z Austrii i jej wpływów, a także należy wspierać większe związki miejscowych z Serbią”. Dokument ten jest jednym z najbardziej kwestionowanych w XIX-wiecznej historii Serbii, z wieloma przeciwstawnymi interpretacjami.
Dwudziestolecie międzywojenne Po upadku Austro-Węgier w ostatnich dniach I wojny światowej powstało zdominowane przez Chorwatów i Słoweńców Państwo Słoweńców, Chorwatów i Serbów. Nowy twór polityczny nie zyskał uznania wielkich mocarstw. W nocie z 31 października 1918 r. Rada Narodowa Słoweńców, Chorwatów i Serbów w Zagrzebiu poinformowała rządy Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i Stanów Zjednoczonych, że Państwo Słoweńców, Chorwatów i Serbów zostało utworzone na obszarach południowosłowiańskich, które były częścią Austro-Węgier, a władze nowego państwa zamierzają utworzyć wspólne państwo z Serbią i Czarnogórą. Ta sama notatka została wysłana do rządu Królestwa Serbii i Komitetu Jugosłowiańskiego w Londynie. Premier Serbii Nikola Pašić odpowiedział na notatkę 8 listopada, uznając Radę Narodową w Zagrzebiu za „legalny rząd Serbów, Chorwatów i Słoweńców mieszkających na terytorium Austro-Węgier” oraz wezwał rządy Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i Stanów Zjednoczonych, by uczyniły to samo.
W dniach 23–24 listopada Rada Narodowa ogłosiła „zjednoczenie Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów utworzonego na całym południowosłowiańskim obszarze byłych Austro-Węgier z Królestwem Serbii i Czarnogóry we wspólne państwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców”. 28 członków Rady zostało powołanych do wykonania tej decyzji na podstawie przyjętych przez Radę Narodową kierunków realizacji umowy o organizacji zjednoczonego państwa z rządem Królestwa Serbii oraz przedstawicielami partii politycznych w Serbii i Czarnogórze. Instrukcje zostały w dużej mierze zignorowane przez członków delegacji, którzy zamiast tego negocjowali z regentem Aleksandrem.
Nie pozostawiło to Chorwatom i Słoweńcom innego wyboru niż wstąpienie do organizmu państwowego w dużej mierze zdominowanego przez etnicznych Serbów, który stał się znany jako Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Bezpośrednio po utworzeniu, ludność nowego państwa składała się z 6 milionów Serbów, 3,5 miliona Chorwatów oraz 1 miliona Słoweńców. Będąc największą grupą etniczną, Serbowie faworyzowali formę państwa scentralizowanego, podczas gdy Chorwaci, Słoweńcy i bośniaccy muzułmanie zdecydowanie sprzeciwiali się jej.
Zatwierdzona 28 czerwca 1921 r. i oparta na serbskiej konstytucji z 1903 r., tak zwana konstytucja widowdańska ustanowiła Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców jako monarchię parlamentarną pod rządami serbskiej dynastii Karadziordziewiciów. Belgrad został wybrany jako stolica nowego państwa, zapewniając dominację polityczną Serbów i prawosławnych chrześcijan. W 1928 r. lider Chorwackiej Partii Chłopskiej Stjepan Radić został zamordowany w gmachu parlamentu przez przywódcę czarnogórskich Serbów i polityka Ludowej Partii Radykalnej . W następnym roku król Aleksander I ogłosił tak zwaną dyktaturę 6 stycznia i przemianował swój kraj na Królestwo Jugosławii, aby zlikwidować nacisk na skład etniczny. Jugosławia została podzielona na dziewięć jednostek administracyjnych zwanych , z których sześć miało etniczną większość serbską.
Antychorwacka polityka zdominowanego przez Serbię rządu Jugosławii w latach 20. i 30. XX wieku, zwłaszcza zabójstwo liderów Chorwackiej Partii Chłopskiej w parlamencie w czerwcu 1928 r. przez posła głównej serbskiej partii politycznej, w dużej mierze odpowiadało za tworzenie, wzrost popularności i naturę chorwackich sił nacjonalistycznych. W 1931 r. król wydał dekret, który zezwalał parlamentowi Jugosławii na obradowanie pod warunkiem, że tylko partie pro-jugosłowiańskie mogą być w nim reprezentowane. Dało to paliwo do rozwoju ruchów marginalizowanych, zarówno skrajnie prawicowych, jak i skrajnie lewicowych. Ustasze, chorwacka partia faszystowska, stała się najbardziej ekstremalnym z nich wszystkich.. Ustasze kierowali się głęboką nienawiścią do Serbów i serbskości oraz twierdzili, że „Chorwaci i Serbowie są oddzieleni nieprzebytą przepaścią kulturową”, która uniemożliwia im życie obok siebie.. W 1932 r. zorganizowali oni tak zwane Powstanie w Welebicie, atakując komisariat we wsi Brušane w Lice. Policja ostro zareagowała na napad i wzięła odwet na miejscowej ludności chorwackiej. W 1934 r. ustasze współpracowali z prawicowymi ekstremistami z Bułgarii, Węgier i Włoch, aby zamordować króla Aleksandra podczas wizyty we francuskiej Marsylii. Kuzyn Aleksandra, książę Paweł, przejął regencję, dopóki następca tronu Piotr II nie skończy osiemnastu lat. Lider ustaszy, Ante Pavelić wierzył, że zabójstwo króla spowoduje rozpad Jugosławii. Zamiast tego kraje, które wcześniej pomagały jego organizacji, takie jak Włochy i Węgry, rozprawiły się z jej członkami, aresztowały ich i zniszczyły obozy szkoleniowe na swoim terytorium na prośbę władz Jugosławii. Według polskiego historyka Grzegorza Motyki ustasze planowali popełnić ludobójstwo na etnicznych Serbach na lata przed wybuchem II wojny światowej i mogli w tym zakresie wymieniać się opiniami z działaczami emigracyjnymi Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów.
Jeden z głównych ideologów Pavelicia, , napisał w 1932 r.:
Chorwacki sprzeciw wobec scentralizowanej władzy Jugosławii trwał również po zabójstwie Aleksandra, a jego kulminacją było podpisanie ugody przez chorwackiego polityka Vladka Mačka i premiera Jugosławii Dragišę Cvetkovicia, znanej pod nazwą Porozumienie Cvetković-Maček, 26 sierpnia 1939 r. Zawierając ugodę, Belgrad starał się przeciągnąć na swoją stronę umiarkowanych Chorwatów poprzez utworzenie w dużej mierze autonomicznej Banowiny Chorwacji, która obejmowała 27 proc. terytorium Jugosławii i 29 proc. jej ludności. Zapewniono również, że Maček zostanie wicepremierem Jugosławii. Ostatecznie porozumienie nie spełniło swojego zadania – doprowadziło do tego, że inne jugosłowiańskie grupy etniczne także zaczęły się domagać statusu podobnego do Chorwatów i nie usatysfakcjonowało skrajnie prawicowych Chorwatów, którzy chcieli w pełni niezależnego chorwackiego państwa. Ustaszy oburzył sam fakt, że Maček negocjował z Belgradem, potępiając go jako „sprzedawczyka”. Prawicowi Chorwaci szybko zorganizowali antyserbskie incydenty w nowo utworzonej Banowinie Chorwacji, a w czerwcu 1940 r. w Zagrzebiu powstała Chorwacka Partia Narodowo-Socjalistyczna. 25 marca 1941 r. Jugosławia skłoniła się pod naciskiem hitlerowskich Niemiec i podpisała Pakt trzech, starając się uniknąć wojny z państwami Osi.
Dwa dni później grupa serbskich nacjonalistycznych oficerów Królewskich Jugosłowiańskich Sił Powietrznych zorganizowała zamach stanu, aby obalić księcia Pawła i rząd Dragišy Cvetkovicia. Piotr został uznany za pełnoletniego i objął tron. Po otrzymaniu wiadomości o zamachu stanu w Jugosławii, Adolf Hitler natychmiast zarządził inwazję.
Inwazja na Jugosławię thumb|upright=1.3|Okupacja i podział terytorium Jugosławii po inwazji wojsk Osi
6 kwietnia 1941 r. Królestwo Jugosławii zostało zaatakowane przez państwa Osi i upadło po 11 dniach. Utworzono marionetkowe państwo zwane Niepodległym Państwem Chorwackim, rządzone przez reżim ustaszy. Ideologia ruchu ustaszowskiego była mieszanką nazizmu, katolicyzmu i chorwackiego ultranacjonalizmu. Ustasze chcieli powstania Wielkiej Chorwacji, która rozciągałaby się za rzekę Drinę i pod przedmieścia Belgradu. Ruch podkreślał potrzebę istnienia rasowo „czystej” Chorwacji i promował eksterminację Serbów (uważanych za etnicznych cudzoziemców), Żydów oraz Romów..
Głównym ideologiem wpływającym na chorwackich ustaszy był XIX-wieczny nacjonalista Ante Starčević. Jako orędownik chorwackiej jedności i niepodległości, był zarówno antyhabsburski, jak i antyserbski. Postulował utworzenie Wielkiej Chorwacji, która obejmowałaby terytoria zamieszkałe przez Bośniaków, Serbów i Słoweńców, uznając Bośniaków i Serbów za Chorwatów, którzy zostali przekonwertowani kolejno na islam i prawosławie, a Słoweńców uważając za „chorwackich górali”.