Zimnolecznictwo (leczenie zimnem, kriolecznictwo) – jedna z najstarszych metod fizykoterapii. Polega na stosowaniu materiałów lub substancji w celu odprowadzenia ciepła z ciała i uzyskaniu miejscowego lub ogólnoustrojowego efektu terapeutycznego.
Reakcja organizmu na zimno Wpływ zimna na organizm składa się z dwóch faz:
I faza następuje: zwężenie naczyń skóry; zmniejszenie ukrwienia skóry (bladość, ochłodzenie skóry), powolne obniżanie temperatury skóry, mięśni, stawów; zmniejszenie tempa przemiany materii miejscowej i zwiększenie w części rdzennej; zmniejszenie przewodnictwa nerwowego; podwyższenie progu bólowego; spowolnienie uwalniania mediatorów bólu i zapalenia; zwiększenie napięcia mięśni szkieletowych; zwiększenie napięcia ścian naczyń; zwiększenie czynności nadnerczy; wzrost ciśnienia tętniczego i żylnego krwi.
II faza obejmuje: rozszerzenie naczyń skóry; zwiększenie ukrwienia skóry (ocieplenie skóry); powolny wzrost temperatury uprzednio ochłodzonych tkanek; zwiększenie tempa przemiany materii w części rdzennej; zmniejszenie napięcia mięśni szkieletowych; zmniejszenie napięcia ścian naczyń; spadek ciśnienia tętniczego i żylnego krwi.
Historia zimnolecznictwa 2500 r. p.n.e. w Egipcie moczenie w zimnej wodzie wykorzystywane było do celów leczniczych 377 r. p.n.e. Hipokrates opisuje działanie zimna wraz ze wskazaniami i przeciwwskazaniami do jego stosowania. Zalecał hipotermię w celu zmniejszenia obrzęków, krwawień oraz bólu I wiek n.e. Aulus Cornelius Celsus pisał, że nawet niewielka dawka „zimna” może spowodować brak czucia w danej kończynie, zaś dłuższy okres utrzymywania ciała pacjenta w niskiej temperaturze może skutkować martwicą skóry XVI wiek nadworny lekarz Króla Zygmunta Augusta Józef Struś propagował zimnolecznictwo 1578 r. doktor Wojciech Oczko w traktacie „Cieplice” zawarł przepisy kąpielowe oraz wskazania i przeciwwskazania do ich stosowania podczas kampanii zimowej w Rosji napoleoński chirurg Baron Dominique Jean Larrey stosował z powodzeniem lecznicze zimno w postaci okładów z lodu i śniegu w celu minimalizacji cierpienia i krwawienia, podczas amputacji kończyn u rannych żołnierzy 1845 r. J. Arnott stosował zimnoterapie w przypadku neuralgii, reumatyzmu oraz bólu w przebiegu choroby nowotworowej 1877 r. uznaje się za początek nowej dziedziny nauki kriogeniki, kiedy to niezalanie od siebie Louis-Paul Cailletet we Francji i Raoul-Pierre Pictet w Szwajcarii uzyskują na krótko temperaturę ok. –203 °C i obserwują przez kilka sekund pary tlenu w postaci przelotnej mgły 1907 r. Whitehouse konstruuje tzw. krioaplikator wykorzystywany do niszczenia powierzchniowych zmian nowotworowych i leczenia zmian dermatologicznych lata 70 XX wieku powstaje koncepcja krioterapii 1978 r. w Japonii prof. Toshiro Yamauchi wraz z zespołem uruchamia pierwszą na świecie komorę kriogeniczną wykorzystywaną do leczenia pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów
1985 r. pierwsza polskie próba z komorą kriogeniczną 1989 r. w INTiBS PAN we Wrocławiu powstaje pierwsza polska komora kriogeniczna (była to 2. w Europie, 3. na świecie komora kriogeniczna)
Efekty zdrowotne zimnolecznictwa Zimno może wpływać na niszczenie tkanek zmienionych patologicznie, jak i pobudzać organizm do autonaprawy. Końcowy efekt zastosowania zimna uzależniony jest od zakresu zastosowanych temperatur, szybkości ochładzania tkanek, czasu oddziaływania zimna, indywidualnej wrażliwości organizmu na zimno.
przyspieszona rehabilitacja szybsza odnowa biologiczna po treningu większa odporność organizmu korzystnie wpływa na stan psychiczny, poprawia nastrój, zwiększa odporność na stres poprawia wygląd skóry, zapobiega cellulitowi przez poprawę mikrokrążenia w skórze poprawia metabolizm zwiększa wydolność układu sercowo-naczyniowego u kobiet wpływa na obniżenie otyłości
Przeciwwskazania do leczenia zimnem Przeciwwskazania bezwzględne nadwrażliwość na zimno objaw Raynauda
niewydolność układu krążenia i oddechowego choroby serca i układu krążenia (silna zmniejszona reaktywność naczyń) przebyty lub zagrożenie zawałem serca, mózgu, ciężkie przypadki dusznicy bolesnej spontanicznej, przecieki żylno-tętnicze w płucach, wady aparatu zastawkowego, zaburzenia rytmu serca, zagrożenia zatorami oraz zakrzepami w układzie żylnym ostre choroby infekcyjne, oraz niewyjaśnione stany gorączkowe, zaawansowane zmiany miażdżycowe uszkodzenia skóry: otwarte rany, owrzodzenia, odmroziny stany znacznego wyniszczenia i osłabienia organizmu choroby nowotworowe zaawansowane ropno-zgorzelinowe zmiany kończyn stany gorączkowe w gruźlicy, grypie czy zapalaniu płuc niedokrwistość zaburzenia czucia zespół Sudecke zapalenie pęcherza moczowego i miedniczek nerkowych padaczka ciąża niedoczynność tarczycy stosowanie neuroleptyków stosowanie alkoholu przed lub w trakcie ekspozycji na zimno
Przeciwwskazania względne przebyte zakrzepy żylne i zatory tętnic obwodowych chwiejność emocjonalna objawiająca się m.in. nadmierną potliwością wiek powyżej 65 lat
Metody leczenia zimnem kąpiele zanurzeniowe w zimnej wodzie o różnej temperaturze, morsowanie polewanie zimną wodą okłady z zimnej wody okłady woreczkami z lodem okłady z topniejącego śniegu, kąpiele w śniegu okłady woreczkami wypełnianymi żelami chłodzącymi stosowanie sprayów chodzących stosowanie mankietów krioterapeutycznych kriostymulacja miejscowa – schłodzeni miejscowe parami o temperaturze –100 °C kriostymulacja ogólna – schładzanie całego ciała w komorach o temperaturze niższej niż –100 °C
Rodzaje zimna (zimnoterapia) zimno mokre ok. 0 °C kąpiel w wodzie z lodem masaż kostką lodu zimno wilgotne do ok. -15 do –35 °C nadmuchy zimnym powietrza (-20 do –30 °C) zimno suche poniżej -60 nadmuchy parami azotu (-100 do –180 °C) nadmuchy parami CO2 (ok. –80 °C) kriokomora
Wskazania do stosowania zimna w zabiegach miejscowych choroby narządu ruchu stłuczenia, krwiaki, urazy tkanek miękkich do 4–5 dni po urazie, świeże oparzenia, ostre zapalenie ścięgien, torebek stawowych i mięśni; przykurcze stawowe pourazowe choroby zwyrodnieniowe i reumatyczne ostre zapalenie stawów niezależne od przyczyn, napady dny moczanowej, blokady stawów w połączeniu z mobilizacją, dyskopatia choroby układu krążenia częstoskurcz napadowy, początek okresu zakrzepowego zapalenia żył, hemoroidy choroby układu nerwowego bóle głowy pochodzenia naczyniowego, rwa kulszowa choroby dermatologiczne łuszczyca, włókniaki, brodawki, zakażenia wirusowe choroby przemiany materii: nadwaga i otyłość także obrzęk limfatyczny, zapobieganie odleżynom, oparzenia, ostry ból zęba, zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy ustnej oraz szczęki dolnej i żuchwy
Przypisy
Kategoria:Zimnolecznictwo Kategoria:Terapie Kategoria:Fizykoterapia Kategoria:Medycyna sportowa