mały|Kancerogeny Grupa 1 karcynogenów wg IARC – czynnik, mieszanina i okoliczności sklasyfikowane przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) jako rakotwórcze dla ludzi. Wyjątkowo czynnik (mieszanina) może zostać umieszczony w tej kategorii, gdy dowody potwierdzające rakotwórczość u ludzi są niewystarczające, jednak istnieją wytaczające dowody rakotwórczości u zwierząt doświadczalnych, mechanizm rakotwórczości jest znany, a także jest pewność, że człowiek ma kontakt z danym czynnikiem.
Podział karcynogenów Czynniki zakaźne
Wirusy Ludzki wirus niedoboru odporności, typ 1 (HIV-I) Human T-cell lymphotropic virus, typ 1 (HTLV-I) Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), typy 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59 i 66 Wirus zapalenia wątroby typu B (WZW B; przewlekłe zakażenie) Wirus zapalenia wątroby typu C (WZW C; przewlekłe zakażenie) (Kaposi sarcoma-associated herpesvirus) Wirus Epsteina-Barr
Bakterie Helicobacter pylori
Przywry Przywra chińska Opisthorchis viverrini Przywra krwi
Substancje chemiczne Aldehyd octowy – związany ze spożywaniem napojów alkoholowych 4-Aminobifenyl Aflatoksyny Kwasy arystolochowe Arsen i jego związki nieorganiczne Azbest Azatiopryna Benzen Benzydyna Benzo(a)piren Beryl i jego związki
1,3-Butadien Busulfan Kadm i związki kadmu Chlorambucyl
związki chromu(VI) Cyklosporyna Cyklofosfamid
Dietylostylbestrol Etanol w napojach alkoholowych
Tlenek etylenu Etopozyd sam oraz w połączeniu z cisplatyną i bleomycyną Fluoro-edenit Aldehyd mrówkowy (formaldehyd) Arsenek galu Lindan Melfalan w połączeniu z promieniowaniem UVA (MOCA) i inne złożone chemioterapeutyki, w tym substancje alkilujące Iperyt siarkowy (iperyt, gaz musztardowy) 2-Naftyloamina Związki niklu (NNK) (NNN) Polichlorowane dibenzo-p-dioksyny (dioksyny) Polichlorowane bifenyle
Promieniowanie neutronowe Tamoksyfen 2,3,7,8-Tetrachlorodibenzodioksyna (TCDD) Tiotepa (N,N'N'-trietylenetiofosforamid) Izotop toru-232 i produkty jego rozpadu, podawane dożylnie w postaci koloidalnej dyspersji tlenku toru(IV)-232
Trichloroeten o-Toluidyna Chlorek winylu
Czynniki fizyczne Fosfor-32, jako fosforan Pluton promieniotwórcze izotopy jodu o krótkim czasie życia, w tym z awarii reaktorów jądrowych i eksplozji jądrowych (ekspozycja w dzieciństwie) Produkty rozpadu jądrowego, w tym izotopy promieniotwórcze emitujące promieniowanie α, wewnątrz organizmu izotopy promieniotwórcze emitujące promieniowanie β, wewnątrz organizmu Rad-224 i produkty jego rozpadu i produkty jego rozpadu i produkty jego rozpadu i produkty jego rozpadu Pył krzemionkowy, kryształy (wdychany w postaci kwarcu lub krystobalitu – czynnik ryzyka zawodowego)
Złożone czynniki Zanieczyszczenie powietrza Pyły zawieszone w powietrzu (aerozole atmosferyczne)
Promieniowanie Promieniowanie jonizujące (wszystkie typy) Promieniowanie ultrafioletowe (długość fali 100–400 nm, obejmuje UVA, UVB, i UVC) także promieniowanie słoneczne Promieniowanie rentegnowskie i gamma Promieniowanie neutronowe
Mieszaniny Aflatoksyny (jego naturalnie występujące mieszaniny) Napoje alkoholowe
betel z tytoniem lub bez tytoniu Smoła pogazowa, pak węglowy Węgiel, emisje wewnątrz budynków ze spalania w gospodarstwach domowych Spaliny z silnika Diesla Hormonalna terapia zastępcza w menopauzie
Pył skórzany Olej mineralny, nieprzetworzony lub lekko przetworzony Farby zawierające benzen Fenacetyna, w mieszankach przeciwbólowych Rośliny zawierające Polichlorowane bifenyle (dioksynopodobne)
Oleje z łupków bitumicznych sadza (czynnik ryzyka zawodowego kominiarzy) pył drzewny
Zespół czynników narażenia Piec Achesona, narażenie zawodowe Opary mocnych kwasów nieorganicznych hutnictwo aluminium produkcja auraminy naprawa i produkcja obuwia (pył skórzany i benzen) kominiarstwo (sadza) Gazyfikacja węgla destylacja smoły pogazowej produkcja koksu Produkcja mebli i szafek (pył drzewny) Wydobywanie hematytu (kopalniane) z ekspozycją na radon hutnictwo stali i żelaza (ryzyko zawodowe) produkcja izopropanolu z wykorzystaniem mocnych kwasów hutnictwo szkła produkcja fuksyny malarstwo (benzen) kontakt z emulsją smołową i smołą przemysł gumowy piaskowanie (pył krzemionkowy) tytoń o wykorzystaniu innym niż palenie bierne palenie tytoniu palenie tytoniu kontakt z promieniowaniem UV w solarium spawanie
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Karcynogeny