Ryszard Paweł Kunicki, ps. „Arystokrata”, „Cezary Lubelski” (ur. w Tyflisie, zm. 23 lutego 1960 w Warszawie) – polski lekarz, działacz socjalistyczny i niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, poseł do austriackiej Rady Państwa i Sejmu Ustawodawczego RP.
Życiorys Urodził się w Gruzji, w rodzinie Czesława (1829–1909), lekarza wojskowego i Heleny z Popejków (ur. 1830). Jego starsze rodzeństwo: siostra Zofia (1858–1941) i brat Stanisław byli także zaangażowani w działalność socjalistyczną.
Ukończył III Gimnazjum Klasyczne w Warszawie (1892), studiował medycynę na uniwersytetach w Warszawie i Krakowie. Na tym ostatnim otrzymał dyplom lekarski w 1899. Był asystentem prof. Napoleona Cybulskiego i uczestniczył w pracach nad odkryciem adrenaliny (1895). Ukończył kurs chorób zawodowych w Düsseldorfie, po czym pracował jako lekarz w krakowskim szpitalu św. Łazarza. Od 1899 lekarz gminny najpierw w Łazach, a potem w Karwinie i Frysztacie na Śląsku Cieszyńskim.
Już jako uczeń gimnazjalny zorganizował nielegalne lewicowe kółko samokształceniowe. Od 1893 członek Polskiej Partii Socjalistycznej. Podczas studiów w Warszawie, został osadzony na Pawiaku za udział w demonstracjach ku czci Jana Kilińskiego i w kwietniu 1894 skazany na dwuletnie zesłanie do gub. symbirskiej. Karę tę zamieniono na przymusowe, bez prawa powrotu opuszczenie Rosji. Wówczas wyjechał do Krakowa, gdzie od 1896 był działaczem lewicowego Stowarzyszenia Kształcącej się Młodzieży Postępowej „Zjednoczenie”. Po jej rozwiązaniu przez policję działał w stowarzyszeniu „Ruch”. Był również prelegentem Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza.
Od 1897 członek Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji. Redaktor i wydawca krakowskiego miesięcznika „Krytyka”, współpracownik „Przedświtu” i „Robotnika”. Po przeniesieniu się na Śląsk Cieszyński był jednym z głównych działaczy PPSD na tym terenie. Był w tym czasie członkiem władz naczelnych PPSD – Zarządu Partii i Komitecie Wykonawczym oraz od 1906 Komitetu Obwodowego Śląska, a potem Śląskiego Komitetu Krajowego. Był bliskim współpracownikiem Tadeusza Regera. Współorganizator strajków robotników i górników. W latach 1909–1911 był wydawcą socjalistycznego organu „Robotnik Śląski” oraz jego dodatku popularnonaukowego „Po Pracy”. Jednocześnie działał w organizacjach oświatowych – Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego oraz był współorganizatorem w 1908 r. Stowarzyszenia Polskich Robotników „Siła” i jej pierwszym przewodniczącym. W licznych odczytach popularnonaukowych oraz w różnych wystąpieniach publicznych akcentował potrzebę wychowywania dzieci w języku ojczystym, domagał się pełnego równouprawnienia szkolnictwa polskiego. Uczestniczył także w amatorskim ruchu śpiewaczym. Członek Rady Nadzorczej Banku Rolniczego we Frysztacie.
Poseł do austriackiej Rady Państwa XI kadencji (17 lutego 1907 – 30 marca 1911), wybrany z listy PPSD w wiejskim okręgu wyborczym nr 13 (Cieszyn-Jabłonków)Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848–1918, Warszawa 1996, s. 423.. Członek klubu Polskich Socjalistów. W parlamencie walczył o realizację idei powszechnej służby zdrowia, wziął także udział w zakończonym powodzeniem staraniach o otwarcie drugiej polskiej szkoły średniej na Śląsku – gimnazjum realnego w Orłowej (1909).
Po wybuchu I wojny światowej na wezwanie Józefa Piłsudskiego uczestniczył w akcji propagandowej i wojskowej na terenie Królestwa Polskiego. Był komisarzem Rządu Narodowego w Miechowie (6 sierpnia – 5 września 1914)Tadeusz Pelczarski, Komisariaty Wojskowe Rządu Narodowego w Królestwie Polskim 6.VIII-5.IX.1914 : (geneza i działalność), Warszawa 1939, s. 99.. Następnie służył w Legionach Polskich jako lekarz, a od połowy 1915 naczelny lekarz 1 pułku artylerii I Brygady, wraz z którym uczestniczył w całej kampanii legionowej. 26 maja 1915 awansował do stopnia porucznika lekarza, a 28 lutego 1916 kapitana lekarzaWiktor Krzysztof Cygan, Oficerowie Legionów Polskich 1914–1917. Słownik biograficzny, t. 2, Warszawa 2006, s. 336–338.. W 1917, po kryzysie przysięgowym, pozbawiono go stopnia oficerskiego i wcielono do armii austro-węgierskiej. Służył jako lekarz w szpitalu wojskowym w Cieszynie.
W październiku 1918 z ramienia PPSD był członkiem Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego i jednym z sygnatariuszy polsko-czeskiej umowy z 5 listopada 1918 r., przewidującej podział ziemi cieszyńskiej na zasadzie narodowościowej. Potem był komisarzem rządowym Zagłębia Dąbrowskiego (grudzień 1918 – luty 1919), następnie przewodniczącym Głównego Komitetu Plebiscytowego w Cieszynie (1919). Poseł na Sejm Ustawodawczy (marzec 1919 – 27 listopada 1922). Mandat uzyskał na mocy specjalnej uchwały sejmowej jako jeden z siedmiu reprezentantów Śląska Cieszyńskiego. W Sejmie był członkiem Związku Polskich Posłów Socjalistycznych. Pracował m.in. w podkomisji dla opracowania projektu ustawy o regulacji serwitutów leśnych w Beskidzie Śląskim.
Po podziale Śląska Cieszyńskiego w lipcu 1920 przeniósł się z Frysztatu do Krakowa. Organizator pierwszego w Polsce Okręgowego Związku Kas Chorych, w którym sprawował obowiązki prezesa i naczelnego lekarza (1920–1926). Po zlikwidowaniu przez sanację okręgowych związków Kas Chorych był przewodniczącym lekarskich Komisji Lustracyjnych Kas Chorych w Łodzi i Warszawie. Autor popularnych broszur w dziedzinie chorób zawodowych, wenerycznych oraz spraw sanitarnych. Naczelny lekarz Ubezpieczalni Społecznej w Łodzi (1932–1934) i Krakowie (1935–1938). Po przejściu na rentę pracownik kontraktowy Departamentu Służby Zdrowia Ministerstwa Opieki Społecznej (1938–1939). Członek Państwowej Naczelnej Rady Zdrowia. Jednocześnie działał w Polskiej Partii Socjalistycznej był członkiem Rady Naczelnej (1920–1929) i zastępcą przewodniczącego Okręgowego Komitetu Robotniczego w Krakowie (1923–1929)Józef Chlebowczyk, Kunicki Ryszard Paweł (1873–1960), Polski Słownik Biograficzny, t. 16, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971, s. 193.. W latach 1924–1925 prezes Związku Strzeleckiego w Krakowie. W 1929 wystąpił z PPSParlamentarzyści – baza osobowa Sejmu RP – Kunicki Ryszard Paweł 1873–1960 – online..
W czasie II wojny światowej trapiony chorobami nie pracował zawodowo, nie uczestniczył także w działalności konspiracyjnej. Po powstaniu warszawskim w obozie przejściowym w Pruszkowie, skąd przedostał się do Krakowa. W latach 1945–1949 naczelny lekarz Ubezpieczalni Społecznej w Łodzi. Następnie przewodniczący Rady Naukowej Lekarskiej przy Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (1949–1950). Potem pracował jako redaktor naukowy w Państwowych Zakładach Wydawnictw Lekarskich. Członek Polskiej Partii Socjalistycznej (1945–1948) potem PZPR (1948–1957)Józef Chlebowczyk, Kunicki Ryszard Paweł (1873–1960)..., s. 194..
Ryszard Kunicki w 1900 ożenił się z Jadwigą z Eysymonttów, działaczką socjalistyczną i kobiecą, z którą miał trzech synów: Stanisława, lekarza ftyzjatrę, Adama (1903–1989), profesora neurochirurgii i Janusza, prawnika.
Zmarł w Warszawie. Pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie (kwatera C-1-2)śp. Ryszard Paweł Kunicki..
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti MilitariStanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest, Warszawa 1938, s. 400. nr 7521 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 2 sierpnia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1924)Śląscy Legioniści – Ryszard Kunicki online. Krzyż Walecznych dwukrotnieStanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest..., s. 400. Złoty Krzyż Zasługi – 22 lipca 1947 „za zasługi położone przy odbudowie i organizacji ubezpieczeń społecznych”.Józef Chlebowczyk, Kunicki Ryszard Paweł (1873–1960)..., s. 194. Medal 10-lecia Polski Ludowej – 15 stycznia 1955 - Uchwała Rady Państwa z dnia 15 stycznia 1955 r. nr 0/163 - na wniosek Ministra Zdrowia. Krzyż Czerwonego Krzyża II klasy (Patriae ac Humanitath) – Austro-Węgry
Przypisy
Bibliografia Józef Chlebowczyk, Kunicki Ryszard Paweł (1873–1960), Polski Słownik Biograficzny, t. 16, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971, s. 192–194. Józef Chlebowczyk, Kunicki Ryszard Paweł (1873–1960), Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 3, Warszawa 1992.
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej (1944–1948) Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego Kategoria:Działacze plebiscytowi na Śląsku Cieszyńskim Kategoria:Komisarze rządowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Tbilisi Kategoria:Ludzie związani z bankowością w Polsce Kategoria:Ludzie związani z Frysztatem Kategoria:Ludzie związani z Karwiną Kategoria:Ludzie związani z Krakowem Kategoria:Ludzie związani z Łazami (Czechy) Kategoria:Lekarze związani z Łodzią Kategoria:Lekarze związani z Warszawą Kategoria:Ludzie związani z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Oficerowie lekarze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Odznaką Honorową Czerwonego Krzyża (Austria) Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1919–1939) Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego Kategoria:Polscy redaktorzy Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu XI kadencji Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922) Kategoria:Urodzeni w 1873 Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Zdrowia II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie Dulagu 121 Pruszków Kategoria:Więźniowie Pawiaka (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1960