Józef Bernard Pruszak herbu Leliwa (ur. 1702, zm. 24 sierpnia 1774) – kasztelan gdański w latach 1766–1774, polityk, działacz sejmowy.
Życiorys Urodzony w rodzinie szlachty pruskiej, jako syn Aleksandra, pisarza ziemskiego pomorskiego i Marianny z Trzcińskich, sędzianki chełmińskiej). Od wczesnych lat przygotowywany do służby wojskowej i publicznej. Już w 1730 zostaje posłem tczewskim na sejm w 1731 (zerwany), jako pisarz ziemski pomorski (może pro tunc?). W 1731 obrany sędzią ziemskim mirachowskim. W 1733 po śmierci Augusta II, obrany sędzią kapturowym województwa pomorskiego i posłem tczewskim na sejm konwokacyjny. Na sejmie elekcyjnym wbrew instrukcjom sejmikowym poparł Augusta III. Również w 1735 obrany posłem pomorskim na sejm pacyfikacyjny, gdzie próbował wzmocnić pozycję stronnictwa saskiego. Po objęciu władzy przez Augusta III, związał się z Familią Czartoryskich, dzięki których poparciu został w 1746 deputatem na Trybunał Koronny. Pod koniec lat 50. XVIII wieku po zerwaniu Familii z dworem, opowiedział się po stronie dworu. Podpisał w 1759 manifest tzw. "Patriotów Pruskich" wymierzony w Pawła Michała Mostowskiego, nieuznawanego przez szlachtę pruską wojewodę pomorskiego. Daleko było mu jednak do radykalizmu przywódców tego stronnictwa. W 1763 obrany komisarzem na Trybunał Skarbowy Koronny w Radomiu. W tym czasie ponownie zbliżył się do obozu "Familii". Po objęciu tronu przez Stanisława Augusta, stronnictwo dworskie zdecydowało się na powierzenie mu urzędu kasztelana gdańskiego. Próbował w tym czasie nie dopuścić do konfederacji malkontentów w Prusach. Podczas Konfederacji Barskiej, zachowywał neutralność, mimo że młodsi synowie Wojciech i Józef wzięli w niej czynny udział. Z początkiem 1772 wraz z innymi senatorami pruskimi protestował u króla pruskiego wobec postępowania jego wojsk w Prusach Królewskich. Po upadku Konfederacji i I rozbiorze był zmuszony poprzez syna złożyć hołd Fryderykowi II. Był to faktyczny kres jego wieloletniej działalności publicznej. Zmarł jesienią 1774.
Rodzina Pochodził ze starej niemieckiej rodziny rycerskiej, która wedle tradycji nosiła nazwisko von Preuss. Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Elżbieta Pląskowska (zm. ok. 1735), sędzianka ziemska świecka, córka Mikołaja, z którą miał co najmniej pięcioro dzieci, z nich najbardziej znany był Tomasz. Drugą jego małżonką była Elżbieta (Justyna) Grabowska (zm. 1796), kasztelanka chełmińska, córka Andrzeja Teodora, a siostra Adama Stanisława, biskupa warmińskiego i Jana Michała, kasztelana gdańskiego i elbląskiego. Z drugiego małżeństwa syn Józef (1738-1803), był rotmistrzem pomorskim, porucznikiem wojsk koronnych, uczestnikiem konfederacji barskiej, a w 1769 ławnym ziemskim mirachowskim. Po roku 1772 osiadł w Warszawie.
Przypisy
Bibliografia J. Dygdala, Józef Pruszak, PSB XVIII, z. 4, 1984–1985, s. 595-596. K. Niesiecki, Herbarz Polski, t. VII, s. 528. S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. XIV, s. 374. Urzędnicy Prus Królewskich XV-XVIII wiek, 1990, s. 92, 124, 126. Złota Księga Szlachty Polskiej, t. I, s. 81.
Kategoria:Deputaci świeccy Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Kasztelanowie gdańscy Kategoria:Komisarze Trybunału Skarbowego Koronnego Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1730 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1733 Józef Bernard Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Sędziowie kapturowi (województwo pomorskie) Kategoria:Sędziowie ziemscy mirachowscy Kategoria:Szlachta Prus Królewskich Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1774 Kategoria:Urodzeni w XVIII wieku