Saintes () – miasto i gmina w zachodniej Francji, w regionie Nowa Akwitania, w departamencie Charente-Maritime. Jest siedzibą okręgu Saintes i jedną z podprefektur departamentu. W 2023 roku gmina liczyła 25 363 mieszkańców.
Miasto leży nad rzeką Charente, około 60 km na południowy wschód od La Rochelle i około 100 km na północ od Bordeaux. Przez wieki było głównym ośrodkiem historycznej prowincji Saintonge, a w latach 1790–1810 pełniło funkcję stolicy departamentu Charente-Inférieure, później przemianowanego na Charente-Maritime.
W starożytności miasto nosiło nazwę Mediolanum Santonum i w początkowym okresie cesarstwa rzymskiego było stolicą prowincji Gallia Aquitania. Do najważniejszych pozostałości antycznego miasta należą amfiteatr, Łuk Germanika, termy Saint-Saloine oraz relikty systemu akweduktów.
W średniowieczu Saintes było ważnym ośrodkiem religijnym i punktem na szlakach pielgrzymkowych prowadzących do Santiago de Compostela. Kościół św. Eutropiusza w Saintes jest jednym z obiektów składających się na wpisane w 1998 roku na Listę światowego dziedzictwa UNESCO „Drogi św. Jakuba we Francji”.
Geografia Położenie
mały|Charente i Łuk Germanika
Saintes znajduje się w środkowo-wschodniej części departamentu Charente-Maritime, w historycznej krainie Saintonge. Zabudowa rozciąga się po obu stronach Charente, przy czym najstarsze dzielnice rozwinęły się przede wszystkim na lewym brzegu rzeki.
Miasto leży około 33 km na północny wschód od Royan, około 25 km na zachód od Cognac, około 60 km na południowy wschód od La Rochelle i około 100 km na północ od Bordeaux.
Geologia Nazwa geologicznego piętra santon (ang. Santonian), należącego do późnej kredy, pochodzi od Saintes. Piętro to zostało wyróżnione przez francuskiego geologa Henriego Coquanda w 1857 roku; jego obszar typowy obejmował okolice Saintes.
Podłoże znacznej części miasta i okolic tworzą wapienie wieku santońskiego. Kamień ten był przez stulecia wykorzystywany jako miejscowy materiał budowlany; dawne kamieniołomy istniały m.in. w rejonie wzgórza Capitole i BellevueSaintes, plus de 2000 ans d'histoire illustrée, Société d'archéologie et d'histoire de la Charente-Maritime, Saintes 2001, s. 11–14..
W dolinie Charente podłoże kredowe przykrywają młodsze osady rzeczne i tereny zalewowe.
Powodzie Położenie w dolinie Charente sprawia, że Saintes jest regularnie zagrożone powodziami. Do najważniejszych historycznych wezbrań rzeki w mieście należą powodzie z lat 1904, 1961, 1982 i 1994. W grudniu 1982 poziom Charente przy moście Palissy osiągnął około 6,52 m, a podczas wezbrania z początku 1994 roku około 5,90 m według stosowanego wówczas punktu pomiarowego.
Powodzie Charente w tym rejonie mają zazwyczaj charakter powolnych wezbrań rzecznych, często związanych z długotrwałymi opadami w zlewni.
Nazwa Najstarsza znana nazwa miasta, Mediolanum, została w epoce rzymskiej uzupełniona określeniem Santonum, odnoszącym się do galijskiego ludu Santonów. W późnej starożytności nazwa ludu zaczęła stopniowo zastępować pierwotną nazwę miasta.
W źródłach średniowiecznych występowały różne formy wywodzące się od etnonimu Santonów, a w epoce późniejszej również zapisy Xaintes i Xainctes. Dzisiejsza forma Saintes jest rezultatem ewolucji tej nazwy, a nie pochodną francuskiego słowa saintes („święte”).
Historia Starożytność
mały|Akwedukty rzymskiego Saintes na rycinie z XVII wieku mały|Amfiteatr rzymski
Ślady osadnictwa na terenie dzisiejszej gminy sięgają neolitu. W rejonie Diconche i Petit Chadignac odkryto pozostałości osadnictwa prehistorycznego i z okresu lateńskiegoAlain Michaud (red.), Histoire de Saintes, Privat, 1989, s. 9..
Po rzymskim podboju Galii rozwinęło się tu Mediolanum Santonum, główny ośrodek Santonów. W początkowym okresie cesarstwa miasto pełniło funkcję stolicy rozległej prowincji Gallia Aquitania.
W pierwszych wiekach naszej ery Saintes było ważnym ośrodkiem administracyjnym, komunikacyjnym i handlowym. Powstały wówczas m.in. monumentalny łuk na moście przez Charente, amfiteatr, termy i rozbudowany system zaopatrzenia w wodę.
Rzymski akwedukt doprowadzał wodę do miasta ze źródeł w rejonie Le Douhet, Vénérand i Fontcouverte. Jego budowę datuje się na początki naszej ery.
W późnej starożytności obszar miasta uległ znacznemu zmniejszeniu. Wzniesiono nowy mur obronny, przy którego budowie wykorzystywano również elementy wcześniejszych budowli monumentalnychAlain Michaud (red.), Histoire de Saintes, Privat, 1989, s. 39..
Według tradycji chrześcijańskiej z Saintes związany był Eutropiusz z Saintes, czczony jako pierwszy biskup miasta i męczennik.
Średniowiecze Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Saintes znajdowało się kolejno w strefie wpływów Wizygotów i Franków.
Od XI wieku nastąpił rozwój miejscowych instytucji kościelnych. W 1047 roku konsekrowano benedyktyńskie Abbaye aux Dames, jedno z najważniejszych opactw żeńskich w Saintonge.
W 1081 roku rozpoczęto budowę kościoła św. Eutropiusza, wznoszonego przy grobie miejscowego świętego. W 1096 roku świątynię konsekrował papież Urban II. Kościół stał się ważnym punktem na szlakach pielgrzymkowych prowadzących do Santiago de Compostela.
Po małżeństwie Eleonory Akwitańskiej z przyszłym królem Anglii Henrykiem II Plantagenetem Saintonge znalazło się w obrębie terytoriów Plantagenetów i przez następne stulecia było obszarem rywalizacji francusko-angielskiej.
W 1242 roku w okolicach miasta rozegrały się walki pomiędzy wojskami Ludwika IX a siłami Henryka III Angielskiego i jego sojuszników. Zwycięstwa Francuzów pod Taillebourgiem i Saintes osłabiły pozycję Plantagenetów w północnym SaintongeJean Combes, Gilles Bernard, Histoire du Poitou et des Pays Charentais, Éditions De Borée, 2001, s. 323..
Reformacja i wojny religijne W XVI wieku w Saintes rozwinęła się liczna społeczność protestancka. Jej najbardziej znanym przedstawicielem był ceramik i przyrodnik Bernard Palissy, który osiadł w Saintes w 1538 roku i prowadził tam badania nad techniką emalierską.
Kościół reformowany w Saintes był reprezentowany na pierwszym francuskim synodzie narodowym protestantów w Paryżu w 1559 roku, a w 1562 roku w samym Saintes odbył się synod prowincjonalny.
Podczas wojen religijnych w XVI wieku wiele miejscowych budowli sakralnych zostało uszkodzonych lub przebudowanych. W XVII wieku kontrreformacja przyniosła rozwój nowych wspólnot i instytucji zakonnych.
Rewolucja francuska i XIX wiek W 1790 roku Saintes zostało stolicą nowo utworzonego departamentu Charente-Inférieure. Ostatni biskup dawnej diecezji Saintes, Pierre-Louis de La Rochefoucauld, odmówił złożenia przysięgi na konstytucję cywilną kleru i zginął we wrześniu 1792 roku podczas masakry duchownych więzionych w paryskim klasztorze karmelitów.
Na mocy konkordatu z 1801 roku dawna diecezja Saintes nie została przywrócona jako samodzielna jednostka; w 1802 roku siedzibę biskupią przeniesiono do La Rochelle.
W 1810 roku Saintes utraciło również funkcję prefektury departamentu na rzecz La Rochelle, pozostając jednak podprefekturą i ważnym ośrodkiem administracyjnym.
Duże znaczenie dla rozwoju miasta miało uruchomienie kolei. W 1867 roku otwarto dworzec w związku z uruchomieniem linii Rochefort–Saintes–Angoulême. Powstanie warsztatów kolejowych i kolejnych linii uczyniło Saintes ważnym węzłem kolejowym i przyczyniło się do rozwoju prawego brzegu Charente.
XX i XXI wiek mały|Dworzec kolejowy
Podczas II wojny światowej Saintes znalazło się pod okupacją niemiecką. Ze względu na strategiczne znaczenie węzła kolejowego 24 czerwca 1944 roku miasto zostało silnie zbombardowane przez lotnictwo alianckie. Zniszczenia objęły przede wszystkim dzielnicę kolejową i sąsiednią zabudowę; zginęło blisko 300 osób.Alain Michaud (red.), Histoire de Saintes, Privat, 1989, s. 291.
W okresie powojennym wzrosło znaczenie ochrony dziedzictwa historycznego i jego wykorzystania w życiu kulturalnym miasta. Od 1989 roku Saintes posiada francuski znak jakości Ville d'Art et d'Histoire, przyznawany miastom prowadzącym politykę ochrony, interpretacji i popularyzacji dziedzictwa.
W 1998 roku kościół św. Eutropiusza został objęty wpisem UNESCO „Drogi św. Jakuba we Francji”.
Ludność Według INSEE populacja gminy wynosiła w 2023 roku 25 363 mieszkańców.
Rok Ludność 1968 26 507 1975 26 891 1982 25 471 1990 25 874 1999 25 595 2007 26 401 2012 25 645 2017 25 470 2023 25 363
Źródło: INSEE, spisy ludności 1968–2023.
Gospodarka Saintes pełni funkcję ważnego ośrodka zatrudnienia i usług dla środkowej części departamentu. Według danych INSEE za 2023 rok sektory usługowe zdecydowanie dominowały w strukturze miejsc pracy: handel, transport i pozostałe usługi skupiały 47,6% miejsc pracy, a administracja publiczna, edukacja, ochrona zdrowia i pomoc społeczna dalsze 39,2%.
Gmina znajduje się również w wyznaczonym przez INAO obszarze produkcji koniaku oznaczonym jako Fins Bois.
Transport Drogi
mały|Autostrada A10 w pobliżu Saintes
Przez zachodnią część gminy przebiega autostrada A10, stanowiąca główną oś drogową pomiędzy Bordeaux, Poitiers, Tours i Paryżem. W rejonie Saintes odgałęzia się od niej autostrada A837 prowadząca w kierunku Rochefort.
Drogi krajowe i departamentalne zapewniają ponadto połączenia m.in. z Cognac, Angoulême, Royan, La Rochelle i Niort.
Kolej Dworzec Saintes pozostaje regionalnym węzłem kolejowym. Według bieżącego rozkładu TER Nouvelle-Aquitaine i połączeń międzyregionalnych ze stacji kursują pociągi m.in. do Bordeaux, La Rochelle, Angoulême, Royan, Niort i Nantes.
Znaczenie kolei dla struktury miasta sięga 1867 roku, kiedy otwarto stację na linii Rochefort–Saintes–Angoulême. Rozwój warsztatów i kolejnych tras doprowadził do powstania rozległej dzielnicy kolejowej na prawym brzegu Charente.
Zabytki Zabytki galorzymskie
Łuk Germanika mały|Łuk Germanika
Łuk Germanika powstał około 18–19 roku n.e. na rzymskim moście przez Charente. Monument związany był z dynastią julijsko-klaudyjską i upamiętniał m.in. cesarza Tyberiusza i Germanika.
Gdy w 1843 roku rozbierano stary most, łuk został uratowany dzięki interwencji Prospera Mérimée i służb ochrony zabytków. Monument rozebrano, przeniesiono i ponownie ustawiono na prawym brzegu rzeki.
Amfiteatr mały|Amfiteatr rzymski
Budowę rzymskiego amfiteatru rozpoczęto prawdopodobnie za panowania Tyberiusza, a ukończono w latach 40. I wieku za cesarza Klaudiusza. Budowla ma około 126 × 102 m i wykorzystuje naturalne zbocza doliny. Jej pojemność szacuje się na 12–15 tys. widzów.
Ruiny amfiteatru zostały wpisane do pierwszej francuskiej listy monuments historiques w 1840 roku. W latach 20. XXI wieku monument objęto kolejną wieloetapową kampanią badań i restauracji.
Termy i akwedukty mały|Pozostałości term Saint-Saloine
Z zespołu term Saint-Saloine zachowały się fragmenty murów antycznej budowli. W mieście i jego otoczeniu występują również pozostałości systemu akweduktów zasilających starożytne Mediolanum Santonum.
Kościół św. Eutropiusza mały|Kościół św. Eutropiusza
Budowę romańskiego kościoła św. Eutropiusza rozpoczęto w 1081 roku nad miejscem kultu związanym z grobem świętego. W 1096 roku kościół konsekrował papież Urban II.
Świątynia posiada rozbudowaną dolną kondygnację z kryptą. W późnym średniowieczu dobudowano elementy gotyckie, w tym wysoką wieżę. Kościół został sklasyfikowany jako francuski monument historique w '1846 roku.
Od 1998 roku jest jednym z obiektów francuskich dróg pielgrzymkowych do Santiago de Compostela wpisanych na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Katedra św. Piotra mały|Katedra św. Piotra
Kościół św. Piotra był katedrą dawnej diecezji Saintes. Jego obecny wygląd jest rezultatem licznych etapów budowy i przebudowy. Charakterystycznym elementem panoramy miasta jest masywna, niedokończona wieża.
Kościół wraz z częścią dawnego krużganka został objęty ochroną jako monument historique w 1862 roku; pozostałe elementy krużganka otrzymały dodatkową ochronę w 1937 roku.
Abbaye aux Dames mały|Abbaye aux Dames