Oznaczenie numeru druku (ang. printer's key, printstrip, niem. Druckziffernleiste) to ciąg cyfr i liczb zapisany na stronie redakcyjnej książek (głównie angielskich i niemieckich), przy pomocy którego oznacza się numer i (często także) rok druku. Występuje przede wszystkim w tekstach literackich, podręcznikach i mediach mających charakter pomocy naukowych, których wydawanie jest często wznawiane.
Przykładowy zapis może wyglądać tak: +1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
W ten sposób oznaczono pierwszy druk w tym wydaniu książki. Najniższa z widocznych cyfr wskazuje numer druku. Przy kolejnych dodrukach cyfry są usuwane. Jeśli więc w ciągu cyfr widoczna jest cyfra "1", mamy do czynienia z pierwszym drukiem. W przypadku drugiego druku cyfra "1" zostaje usunięta, a najniższa z widocznych cyfr - a więc "2" - oznacza, że mamy do czynienia z drugim drukiem.
Przykłady
Oznaczenie numeru druku zazwyczaj wygląda następująco: +10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 a b c d e f g h i j k
Czasem cyfry nie występują kolejno po sobie, lecz pojawiają się rosnąco raz po prawej, raz po lewej stronie: 2 4 6 8 10 9 7 5 3 1 Ma to na celu utrzymanie tego ciągu cyfr na środku linii nawet wtedy, gdy zostają usunięte kolejne cyfry.
Innym często pojawiającym się formatem zapisu oznaczenia numeru druku jest połączenie numeru druku z rokiem, w którym się pojawił
5 6 7 8 21 20 19 18 Ten zapis oznacza piąty druk z 2018 roku.
Poniżej dwa przykłady różnych druków tej samej książki: centruj|mały|Druk dziewiąty i pierwszy książki "From puritanism to postmodernism" wydanej przez Penguin Books centruj|mały|Druk piąty i drugi książki "The luminaries" wydanej przez Granta Books
Uwagi i komentarze wydawców Zdarza się, że oznaczenie numeru druku występuje w książce wraz z dodanym przez wydawcę komentarzem.
Niemieccy wydawcy W niemieckich publikacjach najczęściej pojawia się zapis informujący o tym, że ostatnie cyfry wydrukowanego w książce oznaczenia wskazują numer i rok druku: "Die letzten Ziffern bezeichnen Zahl und Jahr des Druckes". Może on występować na stronie redakcyjnej w następującej formie: alt=|centruj|mały|W tym wypadku mamy więc do czynienia z trzecim drukiem z 2004 roku.
Popularny jest także poniższy zapis, zawierający uwagę "Letzte Zahlen maßgeblich": centruj|mały|Tutaj zapis wskazuje na drugi druk z 2002 roku.
W podręcznikach podawane są także uwagi dotyczące tego, że wszystkie dodruki danego wydania są niezmienione, dzięki czemu można je wszystkie razem wykorzystywać na lekcji: "Alle Drucke dieser Auflage können nebeneinander benutzt werden, sie sind untereinander unverändert. Die letzte Zahl bezeichnet das Jahr des Druckes" Taki komentarz najczęściej pojawia się po następującej formie: centruj|mały|To oznaczenie informuje nas o trzecim druku pierwszego wydania z 2017 roku.
Anglojęzyczni wydawcy W książkach anglojęzycznych znacznie rzadziej pojawiają się komentarze i uwagi objaśniające wydrukowane oznaczenie numeru druku. Można jednak spotkać się z następującym zapisem: "Last digit is print number":alt=|centruj|mały|222x222px
Dlaczego numery są usuwane a nie dodawane Przy każdym kolejnym przedruku wydawca musi polecić drukarni zmianę numeru druku. W praktyce, jeśli formy drukowe (w druku offsetowym) zostały zachowane, można z nich usunąć numer, ale niczego nie można dodać. W takiej sytuacji wszystko, co musi zrobić drukarz, to usunąć ostatnią najmniejszą liczbę z oznaczenia numeru druku. Taka zmiana wymaga najmniejszej możliwej ingerencji na stronie, co oznacza dla wydawcy najmniejszy możliwy koszt. W czasach druku wypukłego, kiedy każda część formy drukowej była metalowym elementem, wystarczyło jedynie usunąć z niej odpowiednie części. Następnie starannie zaprojektowana forma drukowa mogła zostać wykorzystana w zaplanowanym przedruku. W przypadku druku offsetowego z metalowymi płytkami, numer można usunąć bez uszkodzenia reszty płyty. W każdym z opisanych przypadków wprowadzana zmiana jest więc minimalna.
Przypisy
Bibliografia
Grzegorz Czapnik, Zbigniew Gruszka, przy współpracy Hanny Tadeusiewicz: Podręczny słownik bibliotekarza. Warszawa, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 2011. Leonard Cichocki, Tomasz Pawlicki, Iwona Ruczka: Poligraficzny słownik terminologiczny z odpowiednikami w językach angielskim, francuskim, niemieckim, rosyjskim. Warszawa, Polska Izba Druku 1999.
Kategoria:Skład i łamanie tekstu