Układ napędowy roweru – zespół elementów roweru przekształcający pracę mięśni rowerzysty w ruch roweru.
right|Układ napędowy roweru thumb|przeniesienie napędu w rowerze za pomocą wałka thumb|przeniesienie napędu za pomocą paska zębatego
Większość rowerów ma układ napędowy oparty na przekładni łańcuchowej. Mniej popularne są napędy oparte na pasku zębatym (), a jeszcze mniej popularny jest napęd za pomocą wałka (). Próbowano także adaptować do tego celu rozmaite przekładnie cierne, lecz bez większego powodzenia. Niektóre rodzaje rowerów (jednokołowe i dziecięce, a także historyczne) mają skrajnie uproszczony układ napędowy, w którym pedały i korby są połączone bez żadnych przekładni bezpośrednio z osią napędzanego koła.
Najczęściej rower jest napędzany nożnie, poprzez cykliczne, kołowe ruchy nóg rowerzysty. Istnieją też napędy, w których zamiast ruchów kołowych wykonuje się naprzemienne ruchy posuwisto-zwrotne, jednak są one bardzo rzadko spotykane. Równie rzadko spotykane są napędy rowerowe przystosowane do rąk (handbike). Tego rodzaju napędy są jednak czasami stosowane w wózkach inwalidzkich.
Konstrukcja Typowy układ napędowy roweru dający możliwość zmiany biegów składa się z: dwóch skierowanych do siebie pod kątem 180° i znajdujących się po dwóch stronach ramy korb, do których są przymocowane pedały, pedałów, na które naciska się nogami, wprawiając cały układ w ruch, korb połączonych ze sobą ułożyskowanym wałkiem suportowym (nazywanym tradycyjnie osią), zestawu kół łańcuchowych, zwanych przednimi zębatkami (od jednej do 3) po jednej, zwykle prawej, stronie, przymocowanego do suportu, łańcucha przenoszącego ruch do kół łańcuchowych piasty koła (tylnych zębatek), tylnych zębatek (od jednej do 13)Rotor 1×13., które są połączone z tylną piastą za pomocą wolnobiegu lub bębęnka. W tym drugim przypadku tylne zębatki są połączone w jeden element zwany kasetą.
Bardziej innowacyjny układ napędowy roweru może zamiast łańcucha mieć pas, wał lub linkę.
Zmiana biegów Zmiana przełożeń w takim napędzie jest możliwa poprzez przerzutki zmieniające położenie łańcucha na zespole zębatek. Przerzutka sterowana jest poprzez linkę od ręcznej manetki.
Współcześnie układy napędowe rowerów dają możliwość zmiany przełożeń od 3 do nawet 30 biegów. W zębatkowych systemach przerzutek liczba możliwych przełożeń jest iloczynem liczby przednich i tylnych zębatek. Typowy rower górski ma zwykle 3 zębatki przednie i od 7 do 10 tylnych, co daje 21 do 30 przełożeń. Rowery szosowe bardzo długo miały zatwierdzony przez UCI stały zestaw 10 przełożeń (dwie zębatki z przodu i pięć z tyłu). Obecnie jednak zasady te zliberalizowano i liczba przełożeń dostępnych w rowerach szosowych przewyższyła nawet ich liczbę w rowerach górskich. Obecnie niektóre, profesjonalne napędy szosowe składają się z dziesięciu zębatek tylnych i 3 przednich, co daje 30 różnych biegów, albo 2 przednich i 11 tylnych. Większość rowerów szosowych ma jednak 8-10 zębatek tylnych i 2 przednie.
Odmiany napędów Nie każdy rower ma wszystkie wspomniane elementy układu napędowego i istnieją ich uproszczone wersje: napęd torpedo (zwany też czasem napędem dynamo) posiada tylko jedną zębatkę tylną i jedną przednią. W tylnej piaście jest zamontowany mechanizm wolnobiegu umożliwiający kręcenie się do przodu tylnej piasty przy zatrzymanej tylnej zębatce. Mechanizm ten umożliwia uruchomienie hamulca w piaście przez kręcenie pedałami do tyłu. Napędy torpedo z hamulcem nie mogą mieć zewnętrznych przerzutek istnieją jednak jego wersje z przekładniami montowanymi wewnątrz piasty ostre koło – w którym tylna zębatka jest bezpośrednio połączona z osią tylnej piasty.
Lista napędów szosowych i górskich Napędy szosowe i górskie są obecnie produkowane przez kilka firm, z których najważniejsze to japońska Shimano, amerykańska SRAM oraz włoska Campagnolo. Oprócz tego istnieje kilkanaście mniejszych firm amerykańskich i europejskich specjalizujących się w produkcji drogich napędów do rowerów górskich (FSA, Orbit, Azonic, Ritchey, Bees i wiele innych) oraz liczna rzesza producentów z Tajwanu oferujących w większości napędy do tanich rowerów.
Napędy różnią się użytymi materiałami jakością i precyzją wykonania, zakresem i liczbą przełożeń, szczegółami technicznymi budowy piast, zębatek, przerzutek i manetek oraz trwałością i masą. Większość producentów tworzy z części składających się na napęd tzw. grupy osprzętu, w ramach których wszystkie części są ze sobą w pełni zgodne i są one porównywalne jakościowo, tworząc kompletny napęd odpowiadający jakością całej grupie. Części z różnych grup, a nawet od różnych producentów, można z sobą zwykle mieszać, gdyż większość z nich stosuje podobne normy i wymiary. Czasami jednak zdarza się, że pewne części do siebie nie pasują.
Przypisy
Kategoria:Części rowerowe