Rubel białoruski () – jednostka monetarna Republiki Białorusi równa 100 kopiejkom, wprowadzona do obiegu w roku 1992, po uzyskaniu przez Białoruś niepodległości.
Rubel białoruski miał oznaczenie według standardu ISO 4217 BYB do 2000 r., BYR do czerwca 2016 r., a obecnie jest oznaczony symbolem BYN.
Historia Pierwsze banknoty wprowadzone w 1992 r. miały nominały 50 kopiejek oraz 1, 3, 5, 10, 25, 50 i 100 rubli. Jako oficjalny środek płatniczy niepodległego państwa białoruskiego w momencie wprowadzenia równy był 10 rublom państw nieistniejącego już ZSRR. Kolejne banknoty wprowadzane do obiegu, o nominale 200, 500 (1992), 1000 (1993) i 5000 (1994) rubli, opatrzono wizerunkami miast i budynków białoruskich.
Wraz z narastającą inflacją do obiegu wprowadzono nową serię banknotów, tym razem o wymiarach 150×69 i 150×74 mm. Zachowano rozpoczętą w 1992 roku stylistykę. Kolejno pojawiały się nominały 20 000 (1994), 50 000 (1995), 100 000 (1996), 500 000 (1998), 1 000 000 i 5 000 000 (1999) rubli.
1 stycznia 2000 roku dekretem prezydenta Aleksandra Łukaszenki przeprowadzono denominację, polegającą na skreśleniu 3 zer. Do obiegu zostały wprowadzone ruble (BYR) o nominałach 1, 5, 10 (mały format), 20, 50, 100, 500, 1000 oraz 5000 rubli (duży format). Kolejny nominał – 10 000 rubli wprowadzono do obiegu już w roku 2001. W roku 2002 w obiegu pojawiły się banknoty o nominałach 20 000 i 50 000 rubli, a w roku 2005 – 100 000 rubli białoruskich.
1 października 2001 roku zostały wydrukowane kolekcjonerskie banknoty o nominałach 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000 i 10000 rubli z nadrukiem „MILLENNIUM”, serią aa, oraz nietypową niską numeracją. Banknoty zostały wydrukowane z okazji drugiego tysiąclecia.
Na dzień 1 stycznia 2005 planowano wycofanie tej waluty z obiegu i zastąpienie jej rublem rosyjskim, co miało być naturalną konsekwencją wprowadzenia rosyjsko-białoruskiej unii walutowej. Na skutek nieporozumień pomiędzy władzami obydwu państw do urzeczywistnienia tej unii jednak nie doszłoWitold Repetowicz: „Zamiana rubla na rubel”, Unia&Polska nr 6 (101), wrzesień 2003..
1 stycznia 2009 wprowadzono nieoczekiwaną dewaluację rubla białoruskiego o 20%. Nieoczekiwaną, ponieważ jeszcze w połowie grudnia Aleksander Łukaszenka uspokajał naród, że kurs rubla jest stabilny.
24 maja 2011 wprowadzono nieoczekiwaną dewaluację rubla białoruskiego o 54%. Nieoczekiwaną, ponieważ jeszcze w marcu Aleksander Łukaszenka i Piotr Prakapowicz uspokajali naród, że kurs rubla jest stabilny i dewaluacji nie będzie.
12 marca 2012 roku w rezultacie przekraczającej 100% inflacji wprowadzono do obiegu banknot o nominale 200 000 rubli (ok. 24,50 USD w dniu wprowadzenia do obiegu).
1 lipca 2016 roku na Białorusi przeprowadzona została denominacja rubla białoruskiego. Jeden nowy rubel odpowiada 10 000 starych rubli. Po raz pierwszy w historii Białorusi w obiegu pojawiły się także monety. Do obiegu trafiło 7 banknotów o nominale: 5, 10, 20, 50, 100, 200 i 500 rubli oraz 8 monet o nominałach: 1, 2, 5, 10, 20, 50 kopiejek, 1 rubel i 2 rubleBiałoruś, Narodowy Bank Polski.. Banknoty przedstawiają obiekty architektoniczne i zabytki Białorusi. „Stare” banknoty były w obiegu do końca 2016 roku, potem możliwa jest ich wymiana w bankach.
Banknoty Pierwszy rubel (1992–1999) Seria 1992 Awers Rewers Nominał Wymiary Opis Znak Wodny Druk Zabezpieczenia DataAwersRewersDrukuWprowadzeniaWycofaniaWymiany 105px 105px 50 kopiejek 105 × 53 mmWiewiórka pospolita Pogoń Figury geometryczne „Goznak” – Federalne Przedsiębiorstwo UnitarneZnak wodny i UV 1992 25 maja 1992 1 stycznia 2001 31 grudnia 2000 105px 105px 1 rubelZając Numeracja, znak wodny i UV 105px 105px 3 ruble Bóbr europejski 105px 105px 5 rubli Wilk 105px 105px 10 rubli Ryś 105px 105px 25 rubli Łoś 105px 105px 50 rubli Niedźwiedź 105px 105px 100 rubli Żubr 105px 105px 200 rubliMińsk 8 grudnia 1992 105px 105px 500 rubliPlac Zwycięstwa w Mińsku 105px 105px 1000 rubli Budynek Narodowej Akademii Nauk Białorusi3 listopada 1993 31 grudnia 2003 105px 105px 5000 rubli Widok na Troickie Przedmieście w MińskuNumeracja, znak wodny i UV, nić zabezpieczająca7 kwietnia 1994 Seria 1994 105px 105px 20 000 rubli 150 × 69 mm Budynek Narodowego Banku BiałorusiPogońWieża i drzewo „Goznak” – Federalne Przedsiębiorstwo Unitarne, RosjaNumeracja, znak wodny i UV, nić zabezpieczająca, druk wypukły, mikrodruk199428 grudnia 1994 1 stycznia 2001 r. 31 grudnia 2003 105px 105px 50 000 rubli Brama Szpitalna (Chełmska) – fragment Twierdzy brzeskiejGłówne wejście do Twierdzy brzeskiejBrama Szpitalna (Chełmska) – fragment Twierdzy brzeskiejGłówne wejście do Twierdzy brzeskiej Numeracja, znak wodny i UV, nić zabezpieczająca, druk wypukły, mikrodruk, recto-verso199515 września 1995 105px 105px 100 000 rubli Narodowa Akademicka Opera Wielka i Dom Baletu Białorusi w MińskuScena z baletu „Favourite” E.A. HlebauBaletnica199617 października 1996 Seria 1998 105px 105px 1000 rubli 110 × 60 mm Budynek Narodowej Akademii Nauk Białorusi Nominał w figurach Figury geometryczne „Goznak” – Federalne Przedsiębiorstwo UnitarneNumeracja, znak wodny i UV 1998 16 września 1998 1 stycznia 2001 31 grudnia 2003 105px 105px 5000 rubli Widok na Troickie Przedmieście w MińskuNumeracja, znak wodny i UV, nić zabezpieczająca 105px 105px 500 000 rubli 150 × 69 mm Widok na Troickie Przedmieście w MińskuRzeźby na frontonie Pałacu KulturyRepublikański Pałac Kultury Związków Zawodowych w MińskuNumeracja, znak wodny i UV, nić zabezpieczająca, druk wypukły, mikrodruk, recto-verso1 grudnia 1998 105px 105px 1 000 000 rubli Narodowe Muzeum Sztuki Białorusi w MińskuFragment obrazu Portret żony z kwiatami i owocami Jana ChruckiegoWazon z Kwiatami Numeracja, znak wodny i UV, nić zabezpieczająca, druk wypukły, mikrodruk, recto-verso, efekt kątowy 199930 kwietnia 1999 105px 105px 5 000 000 rubli Pałac Sportów w MińskuOlimpijski Kompleks Sportowy RaubiczeNarciarz6 września 1999
Drugi rubel (2000–2016) Seria 2000 Wizerunek Nominał Wymiary Kolor główny Opis Znak wodny Druk Data Awers Rewers Awers Rewers Druku Wprowadzenia WycofaniaWymiany 105px 105px 1 rubel 110 × 60 mm Zielony Budynek Narodowej Akademii Nauk Białorusi Nominał w figurach Figury geometryczne „Goznak” – Federalne Przedsiębiorstwo Unitarne 2000 1 stycznia 2000 1 kwietnia 200331 stycznia 2003 105px 105px 5 rubli Różowo – czerwony Widok na Troickie Przedmieście w Mińsku 1 grudnia 200430 czerwca 2005 105px 105px 10 rubli Jasnoniebieski Budynek Narodowej Biblioteki Białorusi 1 marca 2013 31 marca 2014 105px 105px 20 rubli 150 × 69 mm Oliwkowo-żółty Budynek Narodowego Banku Białorusi Wnętrze budynku Narodowego Banku BiałorusiStare logo Banku Białorusi 105px 105px 50 rubli Pomarańczowo-czerwony Brama Szpitalna (Chełmska) – fragment Twierdzy brzeskiej Główne wejście do Twierdzy brzeskiejBrama Szpitalna (Chełmska) – fragment Twierdzy brzeskiej 1 lipca 20151 lipca 2016 105px 105px 100 rubli Jasnozielony Narodowa Akademicka Opera Wielka i Dom Baletu Białorusi w Mińsku Scena z baletu „Favourite” E.A. HlebauBaletnica 1 stycznia 2017 1 stycznia 2022 105px 105px 500 rubli 150 × 74 mm Jasnobrązowy Republikański Pałac Kultury Związków Zawodowych w Mińsku Rzeźby na frontonie Pałacu KulturyRepublikański Pałac Kultury Związków Zawodowych w Mińsku 105px 105px 1000 rubli Jasnoniebieski Narodowe Muzeum Sztuki Białorusi w Mińsku Fragment obrazu Portret żony z kwiatami i owocami Jana ChruckiegoWazon z Kwiatami 105px 105px 5000 rubli Jasnofioletowy Pałac Sportów w Mińsku Olimpijski Kompleks Sportowy RaubiczeNarciarz 105px 105px 10 000 rubli Różowy Panorama miasta Witebsk Letni amfiteatr w WitebskuWieża ratuszowa w Witebsku 16 kwietnia 2001 105px 105px 20 000 rubli Szary Pałac Rumiancewów i Paskiewiczów w Homlu Widok pałacu ze zdjęcia A. IdzikowskiegoWazon 21 stycznia 2002 105px 105px 50 000 rubli Błękitny Zamek w Mirze Ozdobne elementy architektoniczne na zamkuWieża Zamku w Mirze 20 grudnia 2002 105px 105px 100 000 rubli Pomarańczowy Zespół zamkowy w Nieświeżu Widok na zamek w Nieświeżu z obrazu Napoleona OrdyOrnament, logo Banku Białorus 15 lipca 2005 105px 105px 200 000 rubli Jasnozielony Muzeum Sztuki w Mohylewie Kolaż architektoniki budynku muzeumKwiat, logo Banku Białorusi 2012 (2000) 12 marca 2012 Seria 2010 bezramki|105x105px bezramki|105x105px50 rubli150 × 69 mmPomarańczowo-czerwonyBrama Szpitalna (Chełmska) – fragment Twierdzy brzeskiejGłówne wejście do Twierdzy brzeskiejBrama Szpitalna (Chełmska) – fragment Twierdzy brzeskiej „Goznak” – Federalne Przedsiębiorstwo Unitarne 2010 (2000) 29 grudnia 20101 lipca 20151 lipca 2016 bezramki|105x105px bezramki|105x105px50 000 rubli150 × 74 mmBłękitnyZamek w MirzeOzdobne elementy architektoniczne na zamkuWieża Zamku w Mirze1 stycznia 20171 stycznia 2022 Seria 2011 bezramki|105x105px bezramki|105x105px100 rubli150 × 69 mmJasnozielonyNarodowa Akademicka Opera Wielka i Dom Baletu Białorusi w MińskuScena z baletu „Favourite” E.A. HlebauBaletnica „Goznak” – Federalne Przedsiębiorstwo Unitarne 2011 (2000)5 września 2011 1 stycznia 2017 1 stycznia 2022 bezramki|105x105px bezramki|105x105px500 rubli 150 × 74 mmJasnobrązowyRepublikański Pałac Kultury Związków Zawodowych w MińskuRzeźby na frontonie Pałacu KulturyRepublikański Pałac Kultury Związków Zawodowych w Mińsku 15 marca 2011 bezramki|105x105px bezramki|105x105px1000 rubliJasnoniebieskiNarodowe Muzeum Sztuki Białorusi w MińskuFragment obrazu Portret żony z kwiatami i owocami Jana ChruckiegoWazon z Kwiatami bezramki|105x105px bezramki|105x105px5000 rubliJasnofioletowyPałac Sportów w MińskuOlimpijski Kompleks Sportowy RaubiczeNarciarz25 lipca 2011 bezramki|105x105px bezramki|105x105px10 000 rubliRóżowyPanorama miasta WitebskLetni amfiteatr w WitebskuWieża ratuszowa w Witebsku 15 marca 2011 bezramki|105x105px bezramki|105x105px20 000 rubliSzaryPałac Rumiancewów i Paskiewiczów w HomluWidok pałacu ze zdjęcia A. IdzikowskiegoWazon
Trzeci rubel (od 2016) Seria 2009 Wizerunek Nominał Wymiary Kolor Główny Opis Znak wodny Druk DataAwersRewersAwersRewersDrukuWprowadzenia bezramki|120x120px bezramki|120x120px5 rubli135 × 72 mmPomarańczowyBaszta KamienieckaKolaż na temat pierwszego osad słowiańskichBaszta Kamieniecka „Goznak” – Federalne Przedsiębiorstwo Unitarne 2009 2019 1 lipca 2016 20 maja 2019 bezramki|120x120px bezramki|120x120px10 rubli139 × 72 mmJasnoniebieskiKościół Przemienienia Pańskiego w PołockuKolaż na temat oświecenia i drukuKościół Przemienienia Pańskiego w Połocku bezramki|120x120px bezramki|120x120px20 rubli143 × 72 mmŻółtyPałac Rumiancewów i Paskiewiczów w HomluKolaż na temat duchowościPałac Rumiancewów i Paskiewiczów w Homlu 2009 2020 1 lipca 2016 23 marca 2020 bezramki|120x120px bezramki|120x120px50 rubli147 × 72 mmZielonyZamek w MirzeKolaż na temat sztukiZamek w Mirze bezramki|120x120px bezramki|120x120px100 rubli151 × 72 mmTurkusowyZamek w NieświeżuKolaż na temat teatru i ludowych świątZamek w Nieświeżu2009 20221 lipca 2016 1 lipca 2022 bezramki|120x120px bezramki|120x120px200 rubli155 × 72 mmFioletowyObwodowe Mohylewskie Muzeum Sztuk imienia P. W. MasłenikowaKolaż na temat rzemiosła i urbanistykiObwodowe Mohylewskie Muzeum Sztuk imienia P. W. Masłenikowa 2009 1 lipca 2016 bezramki|120x120px bezramki|120x120px500 rubli159 × 72 mmRóżowo-NiebieskiBiblioteka Narodowa BiałorusiKolaż na temat literaturyBiblioteka Narodowa Białorusi
Kolekcjonerskie banknoty Kolekcjonerska emisja – „MILLENNIUM” Wizerunek Nominał Wymiary Kolor Główny Opis Znak wodny Druk Nakład